Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsində, Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsində, Azərbaycan Respublikasının Cinayət-Prosessual Məcəlləsində, “Gənclər siyasəti haqqında”, “Uşaq hüquqlarının müdafiəsi üzrə komissiyalar haqqında Əsasnamənin təsdiq edilməsi barədə”, “Yetkinlik yaşına çatmayanların baxımsızlığının və hüquq pozuntularının profilaktikası haqqında”, “Bədən tərbiyəsi və idman haqqında”, “Sosial xidmət haqqında”, “Reklam haqqında”, “Tütün məmulatlarının istifadəsinin məhdudlaşdırılması haqqında”, “Uşaqların zərərli informasiyadan qorunması haqqında” və “Media haqqında” Azərbaycan Respublikasının qanunlarında dəyişiklik edilməsi barədə

XülasəAI

Bu qanun uşaq hüquqlarının müdafiəsi sahəsində 12 aktda kompleks dəyişikliklər edir. Ailə Məcəlləsinin 114.1-ci maddəsi yenidən işlənərək valideyn himayəsindən məhrum uşaqların müdafiəsi üçün əsaslar dəqiqləşdirilir (o cümlədən cəzaçəkmə müəssisəsində olma və valideynlərin naməlum olması əlavə edilir) və müdafiəni həyata keçirən subyekt "müvafiq icra hakimiyyəti orqanı"ndan həmin orqanın müəyyən etdiyi orqana (quruma) əvəzlənir; eyni əvəzləmə 51.7-ci maddədə də aparılır, əlavə olaraq qəyyumluq-himayəçilik orqanı və qanunla müəyyən hallarda prokuror nəzarətçi kimi göstərilir. Mülki Prosessual Məcəllənin 192.3 və 197.1-ci maddələrində uşaqların/şahidlərin dindirilməsində indiyədək iştirak edən təhsil müəssisəsi nümayəndəsinə əlavə olaraq psixoloq da iştirak etməli olur; Cinayət-Prosessual Məcəllənin 235, 260, 261, 262 və 275-ci maddələrində analoji şəkildə müəllimlə yanaşı psixoloq və həkim prosessual hərəkətlərin iştirakçıları siyahısına daxil edilir. Media haqqında Qanunun 15.1.5-ci bəndində və CPM-in 222.7-ci maddəsində yetkinlik yaşına çatmayanların şəxsiyyəti barədə məlumatın yayılması üçün qanuni nümayəndələrin razılığının "yazılı" formada olması tələb edilir, Sosial xidmət haqqında Qanuna 10-1-ci maddə əlavə olunaraq çətin həyat şəraitində olan uşaqların aşkarlanması mexanizmi Ailə Məcəlləsi və uşaq hüquqları komissiyaları arasında bölüşdürülür.

Bu dəyişikliyin mətnə tətbiqi yoxlanılır

25 dəyişiklikdən 25-si maddə-maddə izlənir.

Hədəf akt 1 / 12

Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsi

Maddə 72

72.1

Qanunla nəzərdə tutulmuş əməllə təmsil edilən şəxsə mənəvi, fiziki və ya maddi ziyan vurması istinad edilən şəxs həmin şəxsin qanuni nümayəndəsi qismində mülki prosesdə iştirak etmək üçün buraxıla bilməz.

Maddə 192

192.3

Uşaqların hüquq və mənafeləri ilə bağlı mübahisələrin həlli zamanı mübahisə ilə mənafelərinə toxunulan uşaqların fikrinin öyrənilməsi uşağın təhsil aldığı müəssisənin nümayəndəsinin və psixoloqun iştirakı ilə aparılır. Zəruri halda həmin iclasda uşağın valideynləri, övladlığa götürənlər, qəyyum və ya himayəçi də iştirak edə bilər. Göstərilən şəxslər sədrlik edənin icazəsi ilə uşağa suallar verə bilərlər.

Maddə 197

197.1

On dörd yaşına qədər olan şahidin və məhkəmənin mülahizəsi ilə on dörd yaşından on altı yaşına qədər olan şahidlərin dindirilməsi təhsil aldığı müəssisənin nümayəndəsinin və psixoloqun iştirakı ilə aparılır.

Hədəf akt 2 / 12

Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsi

Maddə 51

51.7

Uşaq hüquqlarının həyata keçirilməsinə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum), habelə qəyyumluq və himayəçilik orqanı, bu Məcəllə və digər qanunlarla müəyyən edilmiş hallarda prokuror nəzarət edir.

Maddə 114

114.1

Valideynlər öldükdə, valideynlik hüquqlarından məhrum olunduqda, valideynin hüquqları məhdudlaşdırıldıqda, valideynlər fəaliyyət qabiliyyəti olmayan hesab edildikdə, valideynlər xəstələndikdə, uzun müddət uşaqlarla birlikdə olmadıqda, valideynlər uşaqların tərbiyəsindən və ya onların hüquq və mənafelərinin müdafiəsindən yayındıqda, o cümlədən sosial xidmət müəssisələrindən öz uşaqlarını götürməkdən imtina etdikdə, eləcə də valideyn himayəsinin olmadığı digər hallarda uşaqların hüquq və mənafelərinin müdafiəsi müvafiq icra hakimiyyəti orqanı tərəfindən həyata keçirilir.Valideynlər öldükdə və ya məlum olmadıqda, məhkəmə tərəfindən xəbərsiz itkin düşmüş hesab edildikdə və ya ölmüş elan edildikdə, valideynlik hüquqlarından məhrum olunduqda və ya valideynlik hüquqları məhdudlaşdırıldıqda, fəaliyyət qabiliyyəti olmayan və ya məhdud fəaliyyət qabiliyyətli hesab edildikdə, xəstəlik, əlillik və ya ahıllıqla əlaqədar valideynlik vəzifələrini həyata keçirə bilmədikdə, uşaqların tərbiyəsindən və ya onların hüquq və mənafelərinin müdafiəsindən imtina etdikdə, uşaqları sosial xidmət müəssisələrindən götürməkdən imtina etdikdə, cəzaçəkmə müəssisələrində cəza çəkdikdə, həmçinin valideyn himayəsinin olmadığı digər hallarda uşaqların hüquq və mənafelərinin müdafiəsi müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum) tərəfindən həyata keçirilir.

Hədəf akt 3 / 12

Azərbaycan Respublikasının Cinayət-Prosessual Məcəlləsi

Maddə 101

101.3

Qanunla nəzərdə tutulmuş əməllə zərərçəkmiş şəxsə, mülki iddiaçıya, şübhəli və ya təqsirləndirilən şəxsə, yaxud mülki cavabdehə mənəvi, fiziki və ya maddi ziyan vurması istinad edilən şəxs həmin şəxsin qanuni nümayəndəsi qismində cinayət prosesində iştirak etmək üçün buraxıla bilməz.Qanunla nəzərdə tutulmuş əməllə zərərçəkmiş şəxsə, mülki iddiaçıya, şübhəli və ya təqsirləndirilən şəxsə, yaxud mülki cavabdehə mənəvi, fiziki və ya maddi ziyan vurması istinad edilən şəxs həmin şəxsin qanuni nümayəndəsi qismində cinayət prosesində iştirak etmək üçün buraxıla bilməz.

Maddə 123-2

123-2.1.9

cinsi istismarın və ya cinsi zorakılığın qurbanı olan uşağa aid istintaq materiallarının (o cümlədən ekspertiza rəyi, videogörüntü, fotoşəkil) yayılmamasının təmin edilməsi.

Hədəf akt 4 / 12

Gənclər siyasəti haqqında

Maddə 9

9.3

gənclər arasında, ailənin və ~~nikahın~~evliliyin əhəmiyyəti, onun qorunması və möhkəmləndirilməsi məqsədi ilə erkən nikahın və qohumlar arasında nikahın mənfi nəticələrinə dair maarifləndirmə müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi qaydada aparılır.

Hədəf akt 5 / 12

Uşaq hüquqlarının müdafiəsi üzrə komissiyalar haqqında Əsasnamənin təsdiq edilməsi barədə

Əlavə 1 · Maddə 5

7-1

7-1) "Uşaq hüquqları haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq çətin həyat şəraitində olan uşaqları aşkar etmək və onlara münasibətdə sosial müdafiə tədbirlərinin həyata keçirilməsi üçün aidiyyəti dövlət orqanlarına (qurumlarına) məlumat vermək

Hədəf akt 6 / 12

Yetkinlik yaşına çatmayanların baxımsızlığının və hüquq pozuntularının profilaktikası haqqında

Maddə 1

1.0.6

fərdi profilaktik iş - sosial təhlükəli vəziyyətdə olan ailələrin və yetkinlik yaşına çatmayanların ~~vaxtında aşkar edilməsi, habelə onların~~ sosial-pedaqoji və sosial-psixoloji reabilitasiyası və (və ya) yetkinlik yaşına çatmayanlar tərəfindən hüquq pozuntularının törədilməsinin qarşısının alınması üzrə fəaliyyət;

Maddə 3

3.0.3

sosial təhlükəli vəziyyətdə olan yetkinlik yaşına çatmayanların sosial-pedaqoji və sosial-psixoloji reabilitasiyasını təmin etmək;

Hədəf akt 7 / 12

Bədən tərbiyəsi və idman haqqında

Maddə 43

43.2.5-1

uşaq və gəncləri fiziki və psixi zorakılığın bütün formalarından qorumaq, onların şərəf və ləyaqətinə hörmət etmək

Hədəf akt 8 / 12

Sosial xidmət haqqında

Maddə 1

1.0.2

çətin həyat şəraiti – şəxsin (ailənin) sosial xidmətə götürülməsi üçün əsas yaradan və həyat fəaliyyətini obyektiv surətdə pozan, təkbaşına, uşaqlara münasibətdə, həmçinin ailəsinin köməyi ilə aradan qaldıra bilmədiyi hal;

10-1

Maddə 10-1. Çətin həyat şəraitində olan uşaqların aşkarlanması Çətin həyat şəraitində olan uşaqların aşkarlanması bu Qanunun 7.1.1-ci maddəsində qeyd edilən əsaslar üzrə Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsinə uyğun olaraq müvafiq icra hakimiyyəti orqanının müəyyən etdiyi orqan (qurum), bu Qanunun 7.1.2–7.1.8-ci və 7.1.10-cu maddələrində qeyd edilən əsaslar üzrə "Uşaq hüquqları haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanununa uyğun olaraq uşaq hüquqlarının müdafiəsi üzrə yerli komissiya tərəfindən həyata keçirilir.

Hədəf akt 9 / 12

Reklam haqqında

Maddə 12

12.5

Reklamda uşağın görüntüsü əks olunan materiallardan yalnız onun valideynlərinin (onları əvəz edən şəxslərin) razılığı ilə istifadə edilə bilər.

Hədəf akt 10 / 12

Tütün məmulatlarının istifadəsinin məhdudlaşdırılması haqqında

Maddə 14

14.1.4

efirdə, kabel yayımı vasitəsi ilə videofilmlərdə, teatr tamaşalarında, radio, televiziya, video və kinoxronika proqramlarında, uşaqlar üçün nəzərdə tutulan audiovizual əsərlərdə və uşaqlar üçün keçirilən tədbirlərdə tütün məmulatlarının və tütün istifadəsi prosesinin nümayiş etdirilməsi, həmçinin tütün məmulatlarının və tütün istifadəsi prosesinin nümayiş etdirildiyi əsərlərin, tamaşaların, proqramların efirdə, kabel yayımı vasitəsi ilə açıq yayımlanması;

Hədəf akt 11 / 12

Uşaqların zərərli informasiyadan qorunması haqqında

Maddə 1

1.0.11

cəmiyyət əleyhinə və hüquqazidd hərəkətləri təbliğ edən informasiya – uşaqları fahişəlik, qumar ~~və avaralıqla (o cümlədən dilənçiliklə)~~, avaralıq və dilənçiliklə məşğul olmağa, milli və əxlaqi dəyərlərə qarşı təhqiredici əməllər, eləcə də şəxslərin hüquqlarını pozan digər əməllər törətməyə həvəsləndirən məlumat;

Hədəf akt 12 / 12

Media haqqında

Maddə 15

15.1.5

yetkinlik yaşına çatmayan şübhəli, təqsirləndirilən və ya zərər çəkmiş şəxslərin şəxsiyyəti barədə hər hansı məlumatların həmin şəxslərin və onların qanuni nümayəndələrinin yazılı razılığı olmadan yayılmasına;

Bu sənəddəki digər dəyişikliklər

Aşağıdakı dəyişikliklər mənbə sənəddə var, lakin yuxarıdakı maddə-maddə izləmədə tam göstərilmir. Mənbədəki ifadəsi olduğu kimi verilir.

Digər dəyişiklikMaddə 123-2 · 123-2.1-cü hissə · 123-2.1.8-ci bənd· avtomatik yerləşdirilə bilmədi
123-2.1.8-ci maddənin sonunda nöqtə işarəsi nöqtəli vergül işarəsi ilə əvəz edilsin və aşağıdakı məzmunda 123-2.1.9-cu maddə əlavə edilsin: "123-2.1.9. cinsi istismarın və ya cinsi zorakılığın qurbanı olan uşağa aid istintaq materiallarının (o cümlədən ekspertiza rəyi, videogörüntü, fotoşəkil) yayılmamasının təmin edilməsi.";
Əvəz edilirMaddə 9 · 9.3-cü hissəBu dəyişikliyin mətnə tətbiqi yoxlanılır
"Gənclər siyasəti haqqında" Azərbaycan Respublikası Qanununun (Azərbaycan Respublikasının Qanunvericilik Toplusu, 2002, № 5, maddə 231 (Cild I); Azərbaycan Respublikasının 2025-ci il 26 dekabr tarixli 324-VIIQD nömrəli və 30 dekabr tarixli 332-VIIQD nömrəli qanunları) 9.3-cü maddəsində "gənclər" sözü "Gənclər" sözü ilə, ikinci halda "nikahın" sözü "evliliyin" sözü ilə əvəz edilsin.

Azərbaycan Respublikasının Mülki Prosessual Məcəlləsində, Azərbaycan Respublikasının Ailə Məcəlləsində, Azərbaycan Respublikasının Cinayət-Prosessual Məcəlləsində, “Gənclər siyasəti haqqında”, “Uşaq hüquqlarının müdafiəsi üzrə komissiyalar…

Bu dəyişikliyin təsir dairəsi

Maddə 72

Maddə 192

Maddə 197

Maddə 51

Maddə 114

Maddə 101

Maddə 123-2

Maddə 9

Əlavə 1 · Maddə 5

Maddə 1

Maddə 3

Maddə 43

Maddə 1

Maddə 12

Maddə 14

Maddə 1

Maddə 15

Bu sənəddəki digər dəyişikliklər

Maddə 222

Maddə 235

Maddə 260

Maddə 261

Maddə 262

Maddə 275